Mu mpinduka nshya Perezida Paul Kagame yakoze muri Guverinoma y’u Rwanda, kimwe mu byatunguye benshi ni icyemezo cyo gukuraho umwanya wa Minisitiri mu Biro bya Perezida wa Repubulika, umwanya wari umaze imyaka irenga 15 uri muri Guverinoma y’u Rwanda.Ni icyemezo cyahise gituma umubare wa za Minisiteri ugabanuka ukava kuri 21 ukagera kuri 20, ndetse kikaba cyaratumye benshi bibaza impamvu nyamukuru yaba yihishe inyuma y’uyu mwanzuro.Abakurikirana politiki y’u Rwanda cyane cyane bibajije ikibazo kimwe gikomeye: Ese inshingano zose Minisitiri mu Biro bya Perezida yari afite zigiye gukorwa na nde? Ese abaturage bajyaga bageza ibibazo byabo kuri Perezida Kagame bazakomeza kubikora bate? Kandi se iki cyemezo kizagira izihe ngaruka ku mikorere ya Leta?
Minisiteri Mu Biro bya Perezida Yakoraga Iki?
Minisiteri mu Biro bya Perezida yari imwe mu nzego z’ingenzi cyane muri Guverinoma kuko yari ifite inshingano zitandukanye zihuza Perezida wa Repubulika n’izindi nzego za Leta.Mu nshingano zayo harimo:Gusuzuma amategeko yose yemejwe n’Inteko Ishinga Amategeko mbere y’uko ashyirwaho umukono na Perezida wa Repubulika.Gukurikirana ibibazo abaturage boherezaga cyangwa bagezaga kuri Perezida.Gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemezo cyangwa amasezerano Perezida yabaga yarahaye abaturage.Guhuza ibikorwa bya Guverinoma n’Inteko Ishinga Amategeko.Gutegura no kugenzura inyandiko zitandukanye zageraga ku Mukuru w’Igihugu.Mu buryo bumwe cyangwa ubundi, iyi Minisiteri yari nk’ikiraro gihuza Perezida Kagame n’ibindi bigo byinshi bya Leta.
Ese Inshingano Zayo Zivuyeho Burundu?
Igisubizo ni Oya.Kuba Minisiteri ikuweho ntabwo bisobanuye ko inshingano zayo nazo zasheshwe cyangwa ko zitakibaho.Mu mikorere ya Leta, iyo urwego rukuweho, inshingano zarwo zishobora kwimurirwa mu zindi nzego cyangwa zigahabwa abandi bayobozi.Abasesenguzi bavuga ko bishoboka cyane ko zimwe muri izi nshingano zizajya zikorwa n’Ibiro bya Perezida ubwabyo binyuze mu bayobozi bakuru babikurikiranamo, mu gihe izindi zishobora kwimurirwa muri Minisiteri cyangwa ibigo bisanzwe byari bisanzwe bikorana na Perezidansi.Ibi bivuze ko abaturage bakomeje kugira uburenganzira bwo kugeza ibibazo byabo ku Biro bya Perezida nk’uko byari bisanzwe, nubwo uburyo bwo kubikurikirana bushobora guhinduka imbere muri Perezidansi.
Ese Abaturage Bakwiye Guhangayika?
Hari bamwe bahise batekereza ko gukuraho uyu mwanya bishobora gutuma abaturage batakigerwaho na Perezida cyangwa ngo ibibazo byabo bikurikiranwe.Ariko impuguke mu miyoborere zigaragaza ko atari ko bimeze.Mu by’ukuri, inshingano zo kwakira no gukemura ibibazo by’abaturage ntabwo zari iz’uyu Minisitiri wenyine.Hari inzego nyinshi zisanzwe zibifite mu nshingano zirimo:Urwego rw’Umuvunyi.Inzego z’ibanze.Ibiro bya Minisitiri w’Intebe.Ibiro bya Perezida ubwabyo.Minisiteri zitandukanye bitewe n’ubwoko bw’ikibazo.Ibi bivuze ko nubwo hari impinduka mu miterere ya Guverinoma, abaturage bakomeza kugira inzira zitandukanye zo kugeza ibibazo byabo ku buyobozi
Ni Iki Gishobora Kuba Cyihishe Inyuma y’Uyu Mwanzuro?
Nubwo Guverinoma itaratangaza impamvu zihariye zatumye uyu mwanya ukurwaho, hari ibintu bitandukanye bishobora kuba byaratekerejweho.
1. Kugabanya Inzego Zidakeneye Kuba Minisiteri Zigenga
Mu myaka yashize Perezida Kagame yakunze kuvuga ko Leta ikwiye gukora neza ariko ikaba nto kandi idahenze.Gukuraho Minisiteri imwe bishobora kuba biri muri gahunda yo kugabanya inzego zimwe na zimwe zishobora gukorera mu bindi biro bitabaye ngombwa ko zigira Minisitiri wazo
2. Kongera Umuvuduko Mu Gufata Ibyemezo
Hari igihe inzego nyinshi hagati y’umuyobozi mukuru n’abashinzwe ibikorwa bishobora gutuma ibikorwa bitinda.Kuvana hagati Minisitiri bishobora gutuma dosiye zimwe zigera kuri Perezida cyangwa zigafatirwa imyanzuro mu buryo bwihuse.
4. Gahunda Nshya y’Imiyoborere
Abasesenguzi bamwe bavuga ko bishobora kuba biri mu rwego rwo kuvugurura uburyo Guverinoma ikora nyuma y’itangira rya manda ya kane ya Perezida Kagame.Mu bihugu byinshi, uburyo bwo gutunganya Guverinoma bugenda buhinduka bitewe n’ibikenewe muri icyo gihe.
Amategeko Abivugaho Iki?
Itegeko Nshinga ry’u Rwanda riha Perezida wa Repubulika ububasha bwo gushyiraho no kuvugurura imiterere ya Guverinoma.Perezida afite ububasha bwo gushyiraho Abaminisitiri, Abanyamabanga ba Leta ndetse no kugena imiterere ya Guverinoma hakurikijwe ibikenewe mu miyoborere y’igihugu.Ibi bivuze ko nta tegeko ribuza Perezida kugabanya cyangwa kongera Minisiteri igihe abona ko ari ngombwa.Icy’ingenzi ni uko inshingano z’ingenzi z’igihugu zikomeza gukorwa n’inzego zibifitiye ububasha.
Judith Uwizeye Yasubijwe Mu Nshingano Yigeze Gukora
Mu mpinduka zakozwe, Judith Uwizeye wari umaze imyaka umunani ari Minisitiri mu Biro bya Perezida yasubijwe muri Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo.Ni inshingano atari ubwa mbere agiye gukora kuko yazigezeho mbere yo kujya muri Perezidansi.Ibi byatumye bamwe babona ko atari ugukuraho umuntu ahubwo ko ari impinduka mu miterere y’inzego.
Mu ishusho rusange, iki cyemezo gishobora gusobanurwa nk’ikimenyetso cy’uko Perezida Kagame akomeje gahunda yo kuvugurura imikorere ya Guverinoma no kuyihuza n’ibyo abona bikenewe muri iki gihe.Nubwo abaturage benshi bakomeje kwibaza aho inshingano z’iyi Minisiteri zizajya, amateka y’imiyoborere agaragaza ko iyo urwego nk’uru rukuweho, inshingano zarwo zidakendera ahubwo zongera gutangwa mu bundi buryo.Icyo benshi bazakurikiranira hafi ni uburyo ibibazo by’abaturage byajyaga bikurikiranwa n’iyi Minisiteri bizakomeza gukemurwa mu buryo bumwe cyangwa se niba hari impinduka abaturage bazatangira kubona mu minsi iri imbere.Ikigaragara kugeza ubu ni uko Perezida Kagame yahisemo kuvugurura imwe mu nzego zari zimaze imyaka myinshi muri Guverinoma, icyemezo gishobora kuba gitangiye icyiciro gishya mu mikorere ya Perezidansi n’uburyo Guverinoma y’u Rwanda itegurwa. :::
- 0
- 0
- 0
- 0
